सर्लाही, ०८ भदाै । अपांगता भएका बालबालिकाहरुको विद्यालय पहुँच मधेश प्रदेशमा निकै कमजोर देखिएको छ । नेत्रहीन युवा संघद्वारा आयोजित कार्यक्रममा प्रस्तुत एक तथ्यांक अनुसार मधेशमा २८ दशमलव ८५ प्रतिशत अपांगता भएका बालबालिका कहिल्यै विद्यालय नगएको पाइएको छ ।
प्रदेशगत रूपमा यो अवस्था गम्भीर देखिएको छ । तथ्यांकअनुसार मधेश प्रदेशमा अपाङ्गता भएका बालबालिकामध्ये ६५ दशमलव ०५ प्रतिशत मात्रै हाल विद्यालयमा अध्ययनरत छन् ।
यसले ठूलो संख्यामा बालबालिका शिक्षाको नियमित पहुँचबाट बाहिर रहेको देखाउँछ । राष्ट्रिय तथ्यांक अनुसार ० देखि १७ वर्ष उमेर समूहका बालबालिकामध्ये १ दशमलव २५ प्रतिशतमा अपांगता पहिचान भएको छ ।
अपाङ्गता भएका बालबालिकामध्ये देशभर ७५ दशमलव ९१ प्रतिशत हाल विद्यालयमा अध्ययनरत छन् । तर, १६ दशमलव ५५ प्रतिशतले कहिल्यै विद्यालय टेकेका छैनन् भने ७ दशमलव ६५ प्रतिशत विद्यालय गए पनि हाल अध्ययनरत छैनन् ।
प्रदेशगत तुलना गर्दा कर्णालीमा अपांगता भएका बालबालिकाको विद्यालय सहभागिता ८४ दशमलव ०५ प्रतिशत रहेको छ । यसको तुलनामा मधेशको ६५ दशमलव ०५ प्रतिशत सहभागिता निकै कम हो ।
अपांगता भएका बालबालिका विद्यालयबाहिर रहनुमा विद्यालयसम्मको पहुँचको कमी, भौगोलिक कठिनाइ, अपाङ्गतामैत्री पूर्वाधारको अभाव, आवश्यक सहायक सामग्री नहुनु, परिवारको आर्थिक अवस्था र सामाजिक दृष्टिकोण लगायतका कारण देखिएका छन् ।
विशेष आवश्यकता भएका बालबालिकाका लागि विद्यालयमा आवश्यक सहयोग र पहुँचयुक्त संरचना नहुँदा भर्ना भएका बालबालिकासमेत बीचमै पढाइ छाड्ने जोखिम रहेको अध्ययनले देखाएको छ ।
त्यसैले मधेशमा अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई विद्यालयमा भर्ना गराउनेसँगै निरन्तर अध्ययनका लागि आवश्यक वातावरण निर्माण गर्नु चुनौतीपूर्ण देखिएको छ ।
लैङ्गिक तथ्यांक अनुसार कुल अपांगता भएका जनसंख्यामध्ये ५४ दशमलव २५ प्रतिशत पुरुष र ४५ दशमलव ८५ प्रतिशत महिला रहेका छन् ।
त्यस्तै, ग्रामीण क्षेत्रमा अपाङ्गताको दर २ दशमलव ६५ प्रतिशत र सहरी क्षेत्रमा २ दशमलव ०५ प्रतिशत रहेको छ । नेपालको संविधानले आधारभूत तहसम्मको शिक्षा अनिवार्य तथा निःशुल्क हुने व्यवस्था गरेको छ ।
अपांगता भएका नागरिकका लागि समेत शिक्षामा विशेष अधिकार सुनिश्चित गरिएको भए पनि मधेशमा अपांगता भएका बालबालिकाको विद्यालय पहुँचसम्बन्धी तथ्यांकले कानुनी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन नसकेको देखाउँछ ।