सर्लाही । जाडो सुरु हुने बित्तिकै धेरै मानिसलाई यो प्रश्नले सताउँछ, ‘मैले नुहाउनु पर्छ कि पर्दैन ?’ अनि नुहाउने हिम्मत जुटाए पनि अर्को प्रश्न यो हुन्छ : ‘मैले तातो पानीले नुहाउनु पर्छ कि चिसो पानीले ?’
धेरै मानिस जाडोमा तातो पानीले नुहाउनु राम्रो हो भन्छन्। उनीहरू यसले शरीरलाई शान्त, थकान कम र चिसोबाट बचाउने बताउँछन्। तर अर्कोतर्फ केही मानिस तातो पानीले नुहाउँदा छाला सुख्खा, कपाललाई क्षति र शरीरको प्राकृतिक तेलको तह हट्ने बताउँछन्। त्यसो भए सत्य के हो ? के हामीले सबै मौसममा चिसो पानीले नुहाउनु पर्छ कि जाडोमा तातो पानीले नुहाउनु राम्रो हो ?
सन् २०२२ मा इन्टरनेशनल जर्नल अफ साइन्टिफिक रिसर्च एण्ड इन्जिनियरिङ डेभलपमेन्टमा प्रकाशित एक अनुसन्धान प्रतिवेदन अनुसार शरीरको बाहिरी सतहमा केराटिन कोष हुन्छन्। तातो पानीले नुहाउँदा यी कोषलाई क्षति पुर्याउँछ र एक्जिमा जस्ता छालाको अवस्था बिग्रन सक्छ ।
तातो पानीले नुहाउँदा के हुन्छ ?
जाडोमा मानिस प्रायः तातो पानीले नुहाउन रुचाउँछन्। तर छाला विशेषज्ञहरूले यसलाई गम्भीर जोखिम मान्छन्। अत्यधिक तातो पानीले हाम्रो छालाको प्राकृतिक सुरक्षात्मक तहलाई क्षति पुर्याउने बताउँछन्।
वरिष्ठ परामर्शदाता छाला विशेषज्ञ डा. अन्जु झाले जाडोमा तातो पानीले नुहाउन सकिने तर पानी मनतातो हुनुपर्ने र धेरै तातो हुननहुने बताइन्। डा. अन्जु झाले भनिन्, ‘धेरै तातो पानीले नुहाएपछि छाला सुख्खा हुन सक्छ। यसलाई हामी जेरोसिसु भन्छौं।’
अपोलो अस्पतालका छाला विशेषज्ञ डा. डीएम महाजनले जाडोमा नुहाउन पानी तातो हुनु महत्त्वपूर्ण रहेको बताए। छालाको माथिल्लो तह सेबम र लिपिडको पातलो तैलीय तहले ढाकिएको हुन्छ। यसले शरीरलाई ब्याक्टेरिया, धुलो र बाह्य संक्रमणबाट बचाउँछ। यो तहले ओसिलोपन कायम राख्न पनि मद्दत गर्छ।
डा. डीएम महाजन भन्छन्, ‘यदि तपाईंले शरीरमा धेरै तातो पानी खन्याउनुभयो भने त्यसमा पहिले नै रहेको आवश्यक तेल पखालिन्छन्। जब कसैले धेरै तातो पानी प्रयोग गर्छ, यो तह द्रुत गतिमा भत्किन थाल्छ।’ उनका अनुसार तेलको तह हटाउँदा केही असुविधा हुन सक्छ। तातो पानीले छाला सुख्खा बनाउन सक्छ र चिलाउने समस्या निम्त्याउन सक्छ।
कुन मानिसलाई बढी खतरा हुन्छ ?
यदि पानी अत्यधिक तातो छ भने यसले कुनै पनि औसत व्यक्तिलाई हानि पुर्याउन सक्छ। तर केही अवस्थामा पानी सामान्य भन्दा तातो छ भने केही मानिसलाई थप समस्या निम्त्याउन सक्छ। डा. अन्जु भन्छिन्, ‘यदि छालामा पहिले नै सुख्खापन छ र धेरै तातो पानीले नुहाउनुहुन्छ भने छालाको सूजन र एक्जिमा हुने सम्भावना बढ्छ।’
छालाको सूजन एक सामान्य छालाको अवस्था हो। यसले सूजन र चिलाउने गर्छ र रातोपन पनि निम्त्याउन सक्छ। एक्जिमा छालाको एक अवस्था हो। यसले छाला सुख्खा, रातो र चिलाउने गर्छ। डा. डीएम महाजनले एक्जिमा रोगबाट पीडित व्यक्तिले धेरै तातो पानीले नुहाउँछन् भने छाला बढी रातो हुने बताए।
जाडोमा चिसो पानीले नुहाउँदा के हुन्छ ?
चिसो पानीले नुहाउँदा बानीमा सुधार आउन सक्छ। केही मुख्य फाइदामा रक्तसञ्चारमा सुधार, तनाव कम गर्ने र ऊर्जाको स्तर बढाउँछ। यसले सतर्कतामा पनि सुधार ल्याउँछ। व्यायाम पछि मांसपेशी मर्मत गर्ने होस् वा बोसो घटाउने होस् वा प्रतिरक्षा प्रणाली सुधार गर्ने होस् यी सबैमा यो फाइदाजनक छ।
तर यदि धेरै चिसो छ र शरीरमा चिसो पानी खन्याउनुभयो भने यो घातक पनि हुन सक्छ। यसबारे वरिष्ठ न्यूरोलोजिस्ट डा. प्रतीक किशोरले शरीर अचानक धेरै चिसो वा धेरै तातो पानीको सम्पर्कमा आयो भने रक्तनलीले तुरुन्तै प्रतिक्रिया दिने बताए।
डा. प्रतीक भन्छन्, ‘धेरै चिसो पानीको सम्पर्कमा आउँदा रक्तनली खुम्चिन्छन्। यसले रक्तचाप बढाउन सक्छ र मुटुको धड्कनमा अचानक वृद्धि ल्याउन सक्छ। धेरै तातो पानीको सम्पर्कमा आउँदा रक्तनली फैलिन्छन्। यसले रक्तचाप कम गर्न सक्छ र चक्कर लाग्ने वा बेहोस हुन सक्छ। त्यसैले, धेरै तातो पानीबाट बच्नु महत्त्वपूर्ण छ।’ उनका अनुसार पहिले नै मुटु रोग, रक्तनली अवरुद्ध, उच्च रक्तचाप वा मुटुसँग सम्बन्धित अन्य कुनै रोग भएका व्यक्तिका लागि तापक्रममा अचानक परिवर्तन अझ खतरनाक हुन सक्छ।
चिसो पानीले नुहाउनेबारे डा. अन्जु भन्छिन्, ‘जाडो मौसममा धेरै चिसो पानीले नुहाउनु शरीरको लागि हानिकारक साबित हुन सक्छ।’ उनी जाडोमा धेरै चिसो पानीले नुहाउनबाट बच्न सल्लाह दिन्छिन्। शरीरको तापक्रम सन्तुलित राख्नु महत्त्वपूर्ण रहेको बताइन्।
हाते पम्प वा बोरवेलको पानी
ग्रामीण क्षेत्रमा मानिसहरू प्रायः हाते पम्प वा बोरवेल प्रयोग गर्छन्। जाडो आउँदा यी हाते पम्प वा बोरवेलले मनतातो पानी उत्पादन गर्छन्। यही कारणले गर्दा आज पनि ग्रामीण क्षेत्रका मानिस पानी नतिकनै नुहाउँछन्। तर धेरै अवस्थामा डाक्टरले यसको विरुद्ध चेतावनी दिन्छन्।
धेरै ग्रामीण क्षेत्रमा भूमिगत पानीमा सूक्ष्म खनिज पनि हुन्छन्। तापक्रमको हिसाबले यो पानी जाडोमा थोरै तातो र गर्मीमा थोरै चिसो महसुस हुन्छ। यसले गर्दा यो नुहाउनका लागि आरामदायी पानी हो। तर डा. डीएम महाजनले यही पानीले कहिलेकाहीं छालामा जलन र चिलाउने जस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ।
उनका अनुसार यो पानीमा पाइने खनिज पदार्थको मात्राको कारणले हो। यदि पानीमा क्लोराइड, सल्फेट वा अन्य घुलनशील लवणको मात्रा उच्च छ भने कडा पानीको रूपमा वर्गीकृत गरिन्छ। त्यसैले, तापक्रमको हिसाबले यो भूमिगत पानी राम्रो लागे पनि गुणस्तर र खनिज पदार्थको मात्राले छाला र कपालमा ठूलो प्रभाव पार्छ।
कपालमा कस्तो प्रभाव पार्छ ?
धेरै तातो पानीले नुहाउँदा छाला मात्र नभई कपाललाई पनि असर गर्छ। विशेषज्ञले धेरै तातो पानीले नुहाउँदा कपालको प्राकृतिक ओसिलोपन हराउनाले गर्दा कपाल सुख्खा हुने, झुम्मिने र भाँचिने समस्या हुन सक्छ।
डा. डीएम महाजनले छाला जस्तै कपालमा पनि प्राकृतिक तेल हुने र कपालमा धेरै तातो पानी खन्याउँदा हट्ने बताए। यसले गर्दा कपाल सुख्खा हुन्छ। यसै कारणले गर्दा डाक्टरहरूले जाडो होस् वा गर्मी नुहाउँदा सधैं मनतातो पानी प्रयोग गर्ने र धेरै तातो पानीबाट बच्न सल्लाह दिन्छन् । –बीबीसीबाट