सर्लाही, २५ भदाै । नेपाल र तिब्बतको सीमावर्ती ल्हेन्दे खोला क्षेत्रमा हालै गएको भीषण बाढी र लेदो बहावले नेपालमा ठूलो धनजनको क्षति पुर्याएको छ ।
यस विनाशकारी घटनामा परी १३०० बढीको मृत्यु भएको छ भने कयौं बेपत्ता भएका छन् । यसका साथै तटीय क्षेत्रका प्रमुख सहरहरू र जलविद्युत् आयोजनाहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् ।
घटनाको सुरुआती समयमा अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (यूएसजीएस) लगायतका निकायहरूले ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पका कारण चट्टान र बरफ खसेर बाढी आएको अनुमान गरेका थिए ।
कुनै हिमताल वा बाँध फुट्दा यो घटना भएको हुन सक्ने आकलन पनि गरिएको थियो । तर, फ्रान्सको ग्रेनोबल अल्पेस विश्वविद्यालयकी भू-आकृतिविद् डा. क्रिस्टिन कुक र कोलम्बिया विश्वविद्यालयका भूकम्पविद् गो्रान एकस्ट्रोम सहितका अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरूको टोलीले पाइएका भूकम्पीय तथ्याङ्क (साइस्मिक डेटा) विश्लेषण गर्दा प्रारम्भिक अनुमान गलत साबित भएको छ ।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार नेपालको काठमाडौं उत्तरस्थित स्टेसन र ‘ग्लोबल सिस्मोग्राफिक नेटवर्क’का तथ्याङ्क हेर्दा भूकम्पको जस्तो तीव्र धक्काको साटो दीर्घकालीन र कम आवृत्ति भएका तरङ्गहरू देखिएका थिए ।
यसले त्यहाँ भूकम्प नभई विशाल पहिरो गएको पुष्टि गर्छ, जसको भूकम्पीय तीव्रता ५.७ म्याग्निच्युडको भूकम्पसरह थियो । यो घटना गएको दशक वा दुई दशकयताकै विश्वकै सबैभन्दा ठूला पहिरोहरूमध्ये एक भएको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ ।
सुरुमा प्लानेट ल्याब्सका भूउपग्रह तस्बिरहरूमा करिब ५ हजार २ सय मिटरको उचाइमा रहेको हिमनदी टुटेको देखिएकाले यसलाई ‘ग्लासिएल कोल्याप्स’ मानिएको थियो ।
तर, एकस्ट्रोम र अन्य वैज्ञानिकहरूको गणना अनुसार ५ म्याग्निच्युडभन्दा बढीको भूकम्पीय तरङ्ग उत्पन्न हुन हिमनदीको मात्र तौल पर्याप्त थिएन ।
पछि भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो) र नासा-यूएसजीएसको ‘ल्यान्ड्स्याट-९’ ले पठाएका स्पष्ट तस्बिरहरूबाट त्यहाँ ठूलो चट्टानी पहाड नै भत्किएर पहिरो गएको र हिमनदी पनि सोही पहिरोसँगै बगेर आएको स्पष्ट भएको छ ।