सर्लाही, २३ साउन । मल लिन भारत गएका सर्लाही बलराका दुई किसान ३८ दिनको भारतीय जेल बसाइपछि शुक्रबार रिहा भएका छन् ।
सीतामढी जिल्लाकाे व्यवहार अदालतले धरौटीमा छाड्न आदेश दिएपछि सुरेशप्रसाद सिंह र नागेन्द्रप्रसाद सिंह थुनामुक्त भएका हुन् ।
किसानले नेपालमा मल नपाएपछि भारतीय बजारमा जानु परेको र आफूहरूलाई झूटा मुद्दामा फसाइएको बताएका छन् ।
स्वास्थ्य अवस्था कस्तो छ ?
ठीकै छ ।
असार १७ गते बिहान यहाँ सीमापारी बजारमा किन जानुभएको थियो ?
आफ्नो खेतीका लागि एक बोरा खाद लिन गएको थिएँ । खाद लिएर आउँदै थिएँ । एसएसबीको घुमुवाले पक्राउ गरे ।
दुवै जनालाई ?
हो, दाइ पनि हुनुहुन्थ्यो । हामी दुवैलाई पक्राउ गरियो ।
मल कति ल्याउनुभएको थियो ?
४५ किलोको एक बोरा ल्याएको थिएँ । युरिया ।
एसएसबीले तपाईँहरूको साथबाट दुई बोरा युरिया र ६ बोरा डीएपी मल बरामद गरेको भनेको छ । फोटोमा पनि ८ बोरा देखिन्छ नि ?
त्यो सत्य होइन । नेपाल र भारतबीचको बेरियरमा ६ बोरा खाद पहिला नै समातेर राखेको रहेछ । ६ बोरा खाद एक जना महिलाको रहेछ । तर, त्यो खाद पनि राखेर हाम्रो फोटो उतार्नुभयो । फोटो खिच्नु अगाडि घुमुवालाई साइकल पनि नजिक ल्याएर राख्न भने । दाइ र मसँग त जम्मा एक–एक बोरा मात्र थियो ।
त्यसपछि तपाईंहरूलाई कहाँ लगे ?
एसएसबीले आफ्नो कैदमा लगियो । किसानको ठूलो कर्मचारीलाई बोलाएर ल्याए । मैले कुनै पनि पसलबाट किनेको होइन भन्ने कुरा राखें ।
तपाईंहरूले मल कहाँबाट ल्याउनुभएको थियो ?
हामीले आधार कार्ड भएको भारतकै नागरिकसँग मिल किनेका थियौं । मैले यो कुरा राखेपछि बयानबाट दोकानवालाको नाम पनि काट्नुभयो । त्यसको भोलिपल्ट (असार १८ गते) जेल चलान गरियो ।
नेपाल सरकारले त किसानलाई पर्याप्त मल (खाद) दिएको छ भनेको छ । तपाईँ भारतमा किन्न किन जानुभयो ? सस्तो पाइन्छ भनेर हो ?
ना–ना हजुर त्यस्तो होइन । यहाँ खाद नपाएरै गएका हौं । अहिले पनि पाएका छैनौं । केहीदिन अगाडिसम्म पनि सीमा क्षेत्रका किसानले पारीबाट खाद ल्याइरहेका छन् ।
सरकारले यहीँ मल दिएको भए जाने थिइनँ ।
खाद दिन नसक्ने बालेन सरकारलाई राख्नुपर्छ र ? मलाई त राख्नुपर्दैन जस्तो लाग्छ ।
नेपालमै मल पाए भारतीय बजारमा जानु हुन्थेन ?
किन जान्थे र ? जान्थिनँ । खाद दिन नसक्ने सरकार किसानका लागि राम्रो होइन । किसानले यस्तै दु:ख पाउने हो भने सरकारको फुल बहुमत भएपनि जनताले उतारेर तल फाल्नसक्छ ।
तपाईंको खेतलाई कति मल चाहिन्छ ?
मेरो दुई बिघाभन्दा बढी छ । उखु पनि लगाएको छु । उखुलाई पनि खाद चाहिन्छ । युरिया १०–१२ बोरा जति चाहिन्छ ।
मलको समस्या अहिले मात्र हो कि पहिला पनि हुन्थ्यो ?
पहिला पनि हुन्थ्यो । यहाँ लालपुर्जा देखाएपछि एक बोरा पाइन्छ । त्यसले पुग्दैन । गाउँघरको मुखियालाई पाँच बोरा दिन्छ, हामीजस्ता किसानले पाउँदैनौं ।
भारतमा थुनामा कस्तो व्यवहार हुँदो रहेछ ?
नराम्रो व्यवहार गरे । खाना राम्रो थिएन, चार वटा रोटी र भिन्डी–घिरौलाको सब्जी दिने रहेछ । यस्तो गरे पनि सहनुपर्ने रहेछ ।
खेत जोतेर रोपाइँका लागि तयार पारेर राखेको थिएँ । त्यस्तै बेलामा पक्राउ परें । रोपाइँका बेलामा खेतमा हुनुपर्ने जेलमा परें ।
तपाईंहरूलाई छाड्दा कति धरौटी मागियो ?
रकम मलाई थाहा छैन । घरको मान्छेलाई थाहा होला । दुई जना आधार कार्ड भएको मान्छे साक्षी बसेका छन् ।
अदालतले कहिलेको तारिख दिएको छ ?
एक महिनापछिलाई दिएको छ ।